Profile bak

Gözden Kaçmasın #12

Tevfik Uyar
Tevfik Uyar
Herkese 12. sayıdan merhaba. 10 sayısının neden önemli olduğunu konuşmuştuk. Parmak sayılarımız aritmetiğin tabanını oluşturmuş, dillerde de 10'lu gruplar için “deste” karşılığı olan kelimelerin türemesine neden olmuştu. “Düzine” kelimesini ve onun diğer dillerdeki varlığını da düşünürseniz 12 sayısının da insanlık için bir önemi var gibi görünür… Türkçede ve Latincede olduğu için latinceden kaynaklanan tüm dillerde (İngilizce dozen, Fransızca dozain, İspanyolca docena, Flemenkçe dozijn, Almanca dutzend, Danca dusin, Rusça duizhina) mevcut. Vaktiyle bunu merak edip araştırdığımda bir yılda 12 ay olmasından -daha doğrusu bir Güneş döngüsünde 12 Ay döngüsü olmasından- kaynaklandığını öğrenmiştim. Gökyüzünde öne çıkan bu sayının, 12 adet olan herhangi bir şeye kutsiyet atfedilmesine neden olabileceği gibi, her ay yapılacak bir ödemenin veya her ay kullanmak üzere stoklanan bir malın adedi vb. pratik karşılıkları da var. Kısacası astronomik bir olayın kültürel bir yansıması olarak hala dillerde varlığını sürdürüyor.

Birkaç haber
Tavuklar hakkında bildiklerimiz yanlış olabilir
89 ülkeden 600 sahada bulunan tavuk kalıntılarını yeniden değerlendiren yeni bir araştırma, tavuklar hakkında bugüne kadar bildiklerimizin yanlış olabileceğini gösteriyor. Önceki araştırmalar tavuğun 10.000 yıl önce Çin'de, Güneydoğu Asya'da veya Hindistan'da evcilleştirildiğini, 7000 yıl önce de Avrupa'da varlık göstermeye başladığını öne sürerken, yeni araştırmaya göre M.Ö 1500 yıllarında Güneydoğu Asya'da pirinç tarımı için ormanların kesilmesiyle başlamış ve önce Asya boyunca, daha sonra da Akdeniz rotası üzerinden Avrupa'ya gitmiş. Daha da enteresanı, Avrupalılar için tavuk en başta besin kaynağı değil, egzotik bir evcil hayvanmış. Öyle ki Avrupa'da erkekler horozlarla, kadınlar ise tavuklarla gömülürmüş ve tavuğun bir et ve yumurta kaynağı haline gelmesi Roma devrini bulmuş.
Moleküler matkap bakterileri yok edebiliyor!
Rice Üniversitesi araştırmacılarının 2017'de geliştirdiği, ultraviyole ışınlarla aktive olan moleküler matkaplar daha da geliştirildi. Artık görünür ışık altında da aktive olan moleküler matkaplar bakterilerin hücre zarını da delebiliyor. Hedeflenen hücrelere tedavi edici moleküllerin aktarılmasını sağlayan teknolojinin aynı zamanda antibiyotik dirençli bakterileri ortadan kaldırılmasında da kullanılabileceği düşünülüyor.
Moleküler matkaplar görünür ışıkla çalışıyor ve hedeflenen bakterilerin hücre zarını delebiliyorlar.
Moleküler matkaplar görünür ışıkla çalışıyor ve hedeflenen bakterilerin hücre zarını delebiliyorlar.
Okyanus tabanında binlerce yeni RNA virüsü
Okyanuslarda gerçekleştirilen en geniş kapsamlı RNA taraması araştırmasının sonuçları yayımlandı. Araştırmacılar, bugüne kadar hiç tanımlanmayan 5000 virüs buldular ve bunların 11 tanesi karbon depolama sürecine katkıda bulunuyor. Planktonları enfekte eden virüsler, planktonların vücutlarındaki karbonu dışarıya salmadan ölüp okyanus tabanına çökmelerini ve böylece karbonun milyonlarca yıl okyanus tabanında kalmasını sağlıyorlar. 2009 ve 2012 yılları arasında okyanuslardan toplanan örneklerde daha önce DNA taraması yapılmış, 195.728 farklı çeşit DNA virüsü bulunmuş ve bu virüslerin 5 ekolojik bölgeye ayrılabileceği bulunmuştu.
Paylaşmasam olmaz
Bir zamanlar gündemi sarsan animasyon
Yeni kurulan bir animasyon stüdyosunun kendini göstermek için piyasaya sürdüğü viral bir animasyon vardı: I, Pet Goat 2
Animasyonda o kadar çok ama o kadar çok metafor ve gönderme var ki, tüm forumlarda, sosyal medyada, ekşi sözlükte sahne sahne analiz edenler vardı. Hiç bilmeyenler ve unutmuş olanlar için ara ara yeniden açıp izlediğim bu animasyonu sizlerle paylaşmak istiyorum:
CGI 3D Animated Short  "I, Pet Goat II"  by - Heliofant
CGI 3D Animated Short "I, Pet Goat II" by - Heliofant
Virtonomics: Sanal Ekonomi
Tycoon tarzı oyunları sever misiniz? Bundan 13 yıl evvel tamamen web tarayıcı üzerinden oynanabilen Virtonomics adlı bir oyuna başlamıştım. 13 yıl içerisinde dönem dönem şirketimi yeniden başlatmış, yeterince büyüdükten sonra ilgilenmediğim için iflas etmiştim. 3 hafta kadar evvel aklıma geldi ve yeniden başlayasım tuttu. Bu oyunda, oyunu oynayan sizin gibi diğer oyuncularla beraber gerçek bir pazarda üretim, hizmet ve satış alanlarında rekabet ediyorsunuz. İster dükkan açıyor, ister fabrika kuruyorsunuz. Üretimi tercih ederseniz laboratuvarlar kurup AR&GE yapmadan başarılı olmanız zor ama mağaza açıp alım satım yapabilirsiniz. Fakat bunu yapabilmeniz için de gerçekten pazar analizlerini incelemeye ihtiyacınız var: Mağazayı açacağınız şehirde hangi ürün ne kadardan gidiyor? Pazarın mevcut durumu ne? Üreticiler kaça satıyor?
Oyunda eskiden her şey daha kolaydı ama geçen yıllar içerisinde zorlaşmış gördüğüm kadarıyla (alternatif açıklama: Ben eskisi kadar başarılı değilim). Tur zamanı 1 gün olan oyuna her gün 15-20 dakikanızı ayırmanız yetiyor (tabii korkunç büyüklükte bir holding haline gelmezseniz). Bu tür oyunlara meraklıysanız bir bakın derim.
Virtonomics ⋆ Business simulation game | Legendary turn based strategy
Sussam gönül razı değil
Deprem tahminciliği üzerine
Büyüklüğü 4'ün üzerinde bir deprem gerçekleştiğinde Twitter'da hemen #deprem etiketi gündeme düşüyor. Etikete tıklandığında da bir takım astrolog ve kahinlerin deprem olacağına ilişkin tweetlerinin “bildi!” açıklamasıyla alıntılandığını görüyorum. Oldukça sık gerçekleşen bir doğa olayı hakkında kısa vadeli kehanette bulunmak ve bu kehanetin gerçekleşmesi kadar normal bir şey olmadığı akla yatkın olsa da, bu durumu gerçek verilerle değerlendirmek istedim.
Öncelikle Türkiye'nin deprem verisine ihtiyacım vardı tabii. AFAD'ın web sitesinden paylaştığı veritabanından ilköğretim bilgilerimizi kullanarak 36-42 kuzey paralelleri ile 26-45 doğu meridyenleri arasındaki son 10 yıllık depremleri filtreledim (aslında komşu ülkelerde ya da Ege denizinde deprem olursa da hissediyoruz ama yine de bu enlem ve boylam arasında olanlar haricindeki depremleri elemiş oldum). Veritabanı 1 Ocak 2012 ile 7 Haziran 2021 arasındaki tüm depremlerin listesini verdi. Bunları da büyüklüğü 4 ve üzeri olanlar şeklinde filtreledim.
Ve sonra 1 Ocak 2012'den bu yana her bir gün için o gün “Türkiye'de önümüzdeki …. gün içinde deprem olabilir!” diyen birinin başarılı olma yüzdesini ölçtüm (saatleri ihmal ettiğimi sonradan fark ettim; bu aşağıdaki sonuçları bir miktar değiştirecektir; değişiklikleri parantez içerisinde belirteceğim).
Çarpıcı sonuç şu: Türkiye'de 1 hafta içinde deprem olabilir diyen herhangi birisinin tutturma olasılığı %81. Evet tam olarak YÜZDE SEKSEN BİR! (Saatleri ihmal ettiğim için 7 gün içinde değil, 8 gün içerisindeki depremi bilme başarısı olarak düşünülmelidir). Türkiye'de o kadar sık deprem oluyor ki, bugün herhangi bir saatte “1 gün içinde deprem olabilir” deseniz bile (hesaplamalarda ertesi gün gece 00:00'a kadar geçerlilik zamanı belirledim), %35 olasılıkla haklı çıkarsınız. Bu oran 1/3'ten bile büyük. Tek bir zar atıp “3 ya da 4” gelecek demek gibi bir şey…
Aynı şeyi “5'ten büyük” depremler için yaptığımızda da sonuçlar aşağıdaki gibi. Elbette (şiddetli) olarak addedebileceğimiz M>=5 depremlerin sayısı daha az. Ancak onda da “2 hafta içinde şiddetli bir deprem olabilir!” gibi iddialı bir tahminde bulunursanız %21 olasılıkla tutuyor (14 değil 15 gün olarak düşünülmelidir).
Elinizde programlama araçları ve veri varsa, hipotetik bir kahin yaratıp (Hastradamus olsun), onun geçmişten bugüne kadar olan başarısını ölçmek de mümkün. Nitekim ben de böyle bir kahin yaratıp, 2012'den bu yana 2, 5, 7 ve 14 günlük marjlarda rasgele 20 tahminde bulundurdum. Aşağıda da görebileceğiniz üzere, tahminlerinden %80'i tutmuş!
Hastradamus'un deprem tahminleri
Hastradamus'un deprem tahminleri
Gördüğünüz gibi, böyle durumları değerlendirirken temel oranı bilmek çok önemli…
Duyurular
Ford Otosan liderleriyle yaptığım sohbetleri içeren mini-podcast'in üçüncü bölümünde Kurumsal İletişim Lideri Burçak Türkeri'yle birlikteydik. Kendisi aslında Uluslararası İlişkiler mezunu ama farklı bir alanda ilerlemek istemiş ve bunu da ziyadesiyle başarmış. Sürdürülebilirlik, yeni neslin istekleri, yeni değerler konusunda ipuçları barındıran oldukça keyifli bir sohbet oldu.
Tevfik Uyar
Alanı dışında bir işe atılıp, kariyerinde zirveye ulaşan, dünyanın dönüşümüne şahit olan biriyle konuştum bu defa. Yetenek Gelecek 3. bölümünde Ford Otosan Kurumsal İletişim Lideri Burçak Türkeri ile birlikteydik. @fordotosan https://t.co/lmoDtsdxmq https://t.co/uTwPJydRQP
Devamı...
Bir haftayı daha geride bıraktık! Yenisi yayımlandığı zaman bu bülteni e-posta olarak almak isterseniz şu formu kullanarak abone olabilirsiniz.
Elbette sevdikleriniz de okusun istiyorsanız, onlara da aynı tavsiyede bulunabilir ya da bu bülteni -e-posta olarak aldıysanız- iletebilirsiniz.
Hepinize iyi haftalar diliyorum.
Bu konuyu sevdin mi? Evet Hayır
Tevfik Uyar
Tevfik Uyar @tevfik_uyar

Bilim(+kurgu) Yazarı & Bilimsel Şüpheci, PhD. @HBT_Dergi @Yalansavar / @AcikBilim.

Abonelikten çıkmak için buraya tıkla.
Bu bülteni yönlendirirseniz ve beğenirseniz, abone olabilirsiniz: buraya.
Created with Revue by Twitter.
Istanbul